Kobiety stoj帷e w cieniu m篹czyzn na 鈍ieczniku

Danuta Wa喚sa i Lidia Nied德iedzka-Owsiak - obydwie bra造 czynny udzia w tworzeniu historii. Pierwsza, jako 穎na Lecha Wa喚sy dawa豉 mu wsparcie i sprawia豉, 瞠 nie zaprz徠a sobie g這wy przyziemnymi sprawami, druga wsp鏊nie z m篹em Jurkiem Owsiakiem od ponad dwudziestu lat gra dla Wielkiej Orkiestry 安i徠ecznej Pomocy zapewniaj帷 jej stabilne funkcjonowanie.

Si豉, kt鏎a stoi za tronem

O Lidii Nied德iedzkiej-Owsiak m闚i si, 瞠 jest si陰, kt鏎a stoi za tronem. Ona sama wyja郾ia, 瞠 si豉 jest w nich, w tym co robi wsp鏊nie z Jurkiem Owsiakiem, nie ma jednego, bez drugiego. Dlaczego wi璚, skoro od 獞ier wieku pracuj razem w jednej fundacji zarz康zaj帷ej Wielk Orkiestr 安i徠ecznej Pomocy o “Dzidzi”, jak jest zwana przez najbli窺zych, tak niewiele wiadomo? To jest 鈍iadoma decyzja dyrektor medycznej fundacji WO同. Wyst瘼y publiczne i przed kamerami bardzo j stresuj, nie chce tak瞠 wpuszcza do swojego 篡cia dziennikarzy. Po wyj軼iu z pracy lubi zamkn望 drzwi mieszkania, w陰czy muzyk i odci望 si od 鈍iata, nie zagl康a tak瞠 do Internetu.

Taka postawa jest te z pewnego punktu widzenia form ochrony - najwi璚ej cios闚 i s堯w krytyki spada na bardziej medialnego Jerzego Owsiaka, nie na nierozpoznawaln Lidi Nied德iedzk-Owsiak.
皋na Jurka Owsiaka nie od razu do陰czy豉 do fundacji. Po kilku latach przygl康ania si funkcjonowaniu wsp馧tworzonego przez m篹a WO同, uzna豉, 瞠 organizacji przyda這by si zapanowanie nad chaosem i 篡wio貫m - potrzebny jest kto, kto wszystko uporz康kuje, nada temu ramy. Poczu豉, 瞠 przyda si w fundacji i przys逝篡 si jej funkcjonowaniu. W przeciwie雟twie do rozbieganego Owsiaka, kt鏎y chce robi wiele rzeczy naraz oraz mo瞠 sprawia wra瞠nie spontanicznego i niepouk豉danego, Lidia Nied德iedzka-Owsiak w pracy jest systematyczna i konsekwentna. M捫 podkre郵a jeszcze jedn jej cech, o kt鏎ej ona sama nie wspomina. Mowa o empatii. Nied德iedzka-Owsiak przejmuje si lud幟i i ich sprawami, czyta od nich listy, pochyla si nad ich historiami i pro軸ami. Dlatego zdecydowali, 瞠 zaanga穎wanie pani Lidii nie b璠zie jedynie dora幡e, gasz帷 po瘸ry i wype軟iaj帷 luki w potrzebach, ale systemowe - rozwi您uj帷 z這穎ne problemy. Czego widzimy efekty, skoro lekarze twierdz, 瞠 bez WO同 nie by這by polskiej neonatologii.

O Lidii Nied德iedzkiej-Owsiak m闚i si, 瞠 jest si陰 nap璠ow fundacji. Sama pani Owsiak podkre郵a, 瞠 wszystkie decyzje zawsze s podejmowane wsp鏊nie, chocia 鄉ieje si, 瞠 z biegiem lat coraz bardziej broni swoich racji, protestuje, walczy. Z kolei jej zdaniem Jerzy Owsiak na staro嗆 sta si bardziej dyplomatyczny, wywa穎ny i zachowawczy.

Jak przyznaje w wywiadach, praca dla WO同 jest sensem jej 篡cia, realizuje si w niej, mo瞠 podejmowa istotne i potrzebne dzia豉nia na rzecz drugiego cz這wieka. Wa積e jest dla niej tak瞠 zaufanie, jakim, wrzucaj帷 pieni康ze do puszek, obdarzaj WO同 Polacy. Pani Lidia jest tym samym r闚nowa積 partnerk pozostaj帷 w cieniu m篹a na w豉sne 篡czenie.

„Jak mi posz這?” „Na trzy z plusem”

Dla wielu kobiet wzorem do na郵adowania mo瞠 by Danuta Wa喚sa. By豉 Pierwsza Dama przez wiele lat pozostawa豉 w cieniu m篹a, ale z niego wysz豉 i zdecydowa豉 si zabra g這s, w czym pomog這 jej napisanie ksi捫ki „Marzenia i tajemnice”.

Danuta Wa喚sa nie mia豉 豉twego 篡cia. M闚i o sobie, 瞠 zawsze by豉 twarda, mocno st徙a豉 po ziemi, nie rozczula豉 si w trudnych sytuacjach. M這dsza od m篹a o sze嗆 lat, uwa瘸豉 go za m康rzejszego od siebie. Jak wspomina, Lech Wa喚sa wychowany by w patriarchacie absolutnym, z kt鏎ym w og鏊e nie da這 si polemizowa. Danuta Wa喚sa urodzi豉 o鄉ioro dzieci w latach osiemdziesi徠ych, w czasie strajk闚, kiedy jej m捫 sta si nagle kluczow postaci w鈔鏚 robotnik闚 i obiektem zainteresowania w豉dzy.

Danuta Wa喚sa, fot.: Mateusz Skwareczek, Agencja Gazeta


W ich niewielkim mieszkaniu ci庵le k喚bi si t逝m obcych ludzi: robotnik闚, dzia豉czy, dziennikarzy. To nie by造 normalne warunki dla kobiety w po這gu z gromadk dzieci przy boku. Jak przyznaje po latach, Lech Wa喚sa po鈍i璚i rodzin dla polityki, a ona siebie dla rodziny. Przez ca貫 swoje 篡cie sta豉 murem za m篹em, dawa豉 mu wsparcie, niewiele oczekuj帷 i r闚nie ma這 dostaj帷 w zamian. W wywiadzie dla „Gazety Wyborczej” Danuta Wa喚sa powiedzia豉: „Od 1980 roku nigdy nie rozmawiali鄉y o swoich pragnieniach. Powoli przyzwyczaja豉m si do bycia samej”. Co gorsza, m捫 bywa w stosunku do niej krytyczny. Kiedy zapyta豉, jak poradzi豉 sobie w czasie odbierania pokojowej nagrody Nobla, odpar, 瞠 „na trzy z plusem”.

Dla Danuty Wa喚sy wyzwalaj帷y by jednak rok 2011, kiedy ukaza造 si jej wspomnienia “Marzenia i tajemnice”, w kt鏎ej szczerze przedstawi豉 widzian ze swojej strony histori rodziny.

Zawalczy豉 o swoj niezale積o嗆, us造szeli鄉y jej g這s, wyra幡ie wyrazi豉 swoje zdanie. Ta ksi捫ka sta豉 si inspiracj dla wielu kobiet z jej pokolenia. M闚i o tym sama Danuta Wa喚sa bazuj帷 na informacjach uzyskanych podczas spotka z czytelniczkami. Po lekturze co si w nich przebudza這, zmienia這, nagle odkrywa造, 瞠 po 30 latach ma鹵e雟twa maj do嗆 bycia podleg造mi, ci庵貫go zaspokajania potrzeb innych kosztem w豉snych.

Lechowi Wa喚sie ci篹ko by這 zaakceptowa sukces ksi捫ki i emancypacj 穎ny. ”Nadal si z moim zdaniem nie liczy” - m闚i gorzko w wywiadach Danuta Wa喚sa. Ale sama Danuta wysz豉 z cienia, z postaci niewidocznej i zale積ej, sta豉 si autonomiczn. Ma czas dla siebie, kole瘸nek, na przyjemno軼i i wyjazdy. Jakby po latach 篡cia dla innych, wreszcie 篡豉 dla siebie.

Kr鏊owe ludzkich serc, damy polskiej literatury

Przez jednych nagradzane: Nike, Paszportami Polityki, mi璠zynarodow Booker International Prize, a przede wszystkim Noblem, przez innych krytykowane i oceniane jako “pisarki romanside dla kucht”. W jakiejkolwiek by si szufladce nie znalaz造, polskie literatki odnosz sukcesy - uznanie i miliony sprzedanych egzemplarzy.

Chocia jak wynika z raportu czytelnictwa Biblioteki Narodowej, ponad 20 milion闚 Polak闚 nie wzi窸o w 2015 roku ani jednej ksi捫ki do r瘯i (to tendencja wzrostowa), ich ksi捫ki wci捫 znajduj si na listach bestseller闚, przyczyniaj帷 si tym samym do promocji czytania. Je郵i wi璚 lektura chocia jednego krymina逝 Katarzyny Bondy, wywo豉 ch耩 si璕ni璚ia po kolejne jej powie軼i, a p騧niej wskrzesi zainteresowanie kolejnymi autorami to chwa豉 jej! I im, bo polskie pisarki s czytane, doceniane i 鈍ietnie si sprzedaj.

Szczyt uznania

Na 鈍iecie najbardziej znan pisark z Polski jest niew徠pliwie Olga Tokarczuk, kt鏎a, zanim zosta豉 prozatork, pracowa豉 jako psycholo磬a. Jej doskona豉 passa pisarska trwa od 1996 roku, kiedy ukaza豉 si powie嗆 “Prawiek i inne czasy”. Ta ksi捫ka zdoby豉 uznanie krytyk闚, ale pokochali j tak瞠 czytelnicy - doceniaj帷 nagrod publiczno軼i Nike. Tokarczuk jako jedyna pisarka nagrod publiczno軼i otrzyma豉 jeszcze cztery razy, a jury Nike przyzna這 jej dwa razy. Tokarczuk zauwa篡li tak瞠 krytycy poza Polsk. W 2018 roku otrzyma豉 w Londynie mi璠zynarodow nagrod The Man Booker International Prize za powie嗆 „Bieguni” wydan w 2008 roku. Tokarczuk znajduje si w grupie pisarek docenianych przez krytyk闚 za wysmakowan proz i kunsztownie prowadzon narracj. W 2019 roku otrzyma豉 literack nagrod Nobla za "narracyjn wyobra幡i, kt鏎a wraz z encyklopedyczn pasj reprezentuje przekraczanie granic, jako form 篡cia".

Najlepsze debiuty

W tej samej grupie pisarek docenianych przez krytyk闚 znalaz豉 si Joanna Bator. Zanim zacz窸a pisa, Bator przez dziewi耩 lat by豉 pracownikiem naukowym PAN, gdzie prowadzi豉 badania jako adiunkt w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. P騧niej wyk豉da豉 w Polsko-Japo雟kiej Wy窺zej Szkole Technik Komputerowych. „Japo雟ki wachlarz” powsta podczas dwuletniego pobytu naukowego na stypendium w Japonii w豉郾ie. Na swoim koncie Bator ma r闚nie nominacj do Nagrody Literackiej Nike za ksi捫ki „Piaskowa g鏎a” oraz „Chmurdalia”. Bator jest laureatk nagrody im. Beaty Pawlak, przyznawanej za ksi捫ki z dziedziny antropologii, za „Japo雟ki wachlarz". Bator w 鈍iecie literatury pojawi豉 si nagle, ale natychmiast znalaz豉 nisz i oddanych czytelnik闚. W literaturze Joanny Bator uderza opis polskich reali闚, si璕anie do wsp鏊nych prze篡 i wspomnie, pokazywanie niewyretuszowanej rzeczywisto軼i.
W 2019 roku jej powie嗆 „Ciemno, prawie noc” doczeka豉 si ekranizacji. W filmie wyre篡serowanym przez Borysa Lankosza zagrali m.in. Magdalena Cielecka i Marcin Doroci雟ki. Bator m闚i w wywiadach, 瞠 chce, 瞠by jej ksi捫ki by造 czytane i kochane, a jej samej pozwala造 na spokojne 篡cie. Na tym - jak zapewnia pisarka - zale篡 jej bardziej ni na uznaniu krytyk闚. Jak m闚i, jest tak egocentrycznie skupiona na swoim 鈍iecie tw鏎czym, 瞠 ani pozytywna, ani negatywna krytyka nie ma na ni wielkiego wp造wu.

Joanna Bator, fot. Micha Walczak, Agencja Gazeta


Najwi瘯sz eksperymentatork i cudownym dzieckiem polskiej literatury na zawsze ju chyba pozostanie Dorota Mas這wska. Jej przygoda z pisarstwem zacz窸a si od wygranej w konkursie „Dzienniki Polek” zorganizowanym w 2000 roku przez miesi璚znik „Tw鎩 Styl”. Cokolwiek Mas這wska tworzy - czy jest to powie嗆, dramat czy teledysk kr璚ony pod pseudonimem Mister D - zaskakuje. Jej „Wojn polsko-rusk pod flag bia這-czerwon” okre郵a si mianem „powie軼i dresiarskiej”. Cho Mas這wska napisa豉 j maj帷 zaledwie dziewi皻na軼ie lat, to ksi捫ka natychmiast sta豉 si prawdziw sensacj i sprzeda穎wym hitem. Debiut Mas這wskiej przet逝maczono na siedem j瞛yk闚, zosta豉 tak瞠 przeniesiona na ekran przez Xawerego 真豉wskiego. Napisany przez ni dramat z 2006 roku „Dwoje biednych Rumun闚 m闚i帷ych po polsku" zosta wystawiony w TR Warszawa (w re篡serii Przemys豉wa Wojcieszka). Na deski Teatru Studio trafi豉 tak瞠 „Jak zosta豉m wied幟" (wyre篡serowana przez Agnieszk Gli雟k). Mas這wska czujnie obserwuje, ws逝chuje si w j瞛yk otoczenia, a p騧niej w oryginalny spos鏏 bawi si nim. Czasami mo積a odnie嗆 wra瞠nie, 瞠 jest jak Madonna literatury, 瞠by si nie nudzi, sama na nowo siebie wymy郵a.

Dorota Mas這wska, fot. Jakub W這dek, Agencja Gazeta


Dwie kr鏊owe Katarzyny

Na przeciwnym biegunie s dwie Katarzyny - Bonda i Grochola. T pierwsz nazywa si kr鏊ow polskiego krymina逝, o drugiej m闚i si, 瞠 od lat siedzi na tronie kr鏊owej polskiej literatury kobiecej. Katarzyn Grochol najbardziej ucieszy這, gdy kilka lat temu Biblioteka Narodowa og這si豉, 瞠 najpopularniejsi autorzy w Polsce to: Mickiewicz, Sienkiewicz oraz. Grochola.

Zanim Grochola zacz窸a pisa by豉: salow, pomocnic cukiernika, dyrektork sk豉du celnego, konsultantk w biurze matrymonialnym, redaktork odpowiadaj帷 na listy czytelniczek w „Poradniku Domowym” i „Jestem” oraz „w豉軼icielk sp馧ki, kt鏎a zbankrutowa豉” (jej w豉sne s這wa) i autork wywiad闚. R闚nolegle Grochola pisa豉 do szuflady. W pewnym momencie stwierdzi豉, 瞠 zaryzykuje i napisze ksi捫k, bo co gorszego, opr鏂z potencjalnej kompromitacji, mo瞠 j spotka?
Pora磬a si jej nie przydarzy豉, wprost przeciwnie - Grochola osi庵n窸a spektakularny sukces - sprzeda豉 zawrotn (jak na rynek wydawniczy nie tylko polski, ale i europejski) liczb - pi璚iu milion闚 egzemplarzy ksi捫ek (20 wydanych pozycji na koncie), kt鏎e dodatkowo zekranizowano. Jest popularna i rozpoznawalna. A ostatni powie軼i „Zrani marionetk” stara si wyj嗆 poza ramy powie軼i obyczajowych, kt鏎e sama swoim ksi捫kom i pisarstwu nada豉 i. napisa豉 krymina. Nagrody, kt鏎e trafiaj w r璚e Grocholi, nie pochodz od jury sk豉daj帷ego si z krytyk闚, ale s dowodami uznania jej popularno軼i (dwie nagrody „As Empiku” oraz Nagroda Ksi璕arzy).

Katarzyna Grochola, fot. Jakub W這dek, Agencja Gazeta


1 mln 400 tysi璚y? Wi璚ej

Sukces wydawniczy jest tak瞠 udzia貫m Katarzyny Bondy. Bond od innych pisarek odr騜nia niezwyk貫 zaanga穎wanie w promowanie swoich powie軼i. Dla niej postawienie ostatniej kropki w tek軼ie to nie koniec pracy, a pocz徠ek. Bonda jest niezwykle pracowita - zapewnia, 瞠 pisania mo積a si nauczy, 瞠 to praca, kt鏎a wymaga systematyczno軼i, a nie weny. Jak przyznaje, pisania i budowania opowie軼i si uczy豉 – w ci庵u pi璚iu lat od debiutu w 2007 roku by豉 na kilku kursach kreatywnego pisania w Polsce i w Wielkiej Brytanii, sko鎍zy豉 szko喚 scenariuszow. W pracy pisarki pomog這 jej wieloletnie do鈍iadczenie dziennikarskie. Prze篡ciem, kt鏎e pchn窸o j ostatecznie w stron literatury, by wypadek samochodowy, w kt鏎ym spowodowa豉 nieumy郵nie 鄉ier pieszego. Po tym wydarzeniu chodzi豉 na terapi i cho jeszcze chwil pracowa豉 w mediach, ale psychicznie by豉 ju gdzie indziej – w literaturze kryminalnej.
Ona – podobnie jak Grochola, tak瞠 zdoby豉 uznanie rynku – debiut („Sprawa Niny Frank”) doceniono nominacj do Nagrody Wielkiego Kalibru oraz wyr騜niono „Debiutem roku” (przez Wydawnictwo Media Express), za „Okularnik” by „Bestsellerem Empiku”.
Na przyk豉dzie Bondy warto pokusi si o wzmiank o sukcesie finansowym. Jak podaje Biblioteka Analiz w swoich wyliczeniach za 2015 r., Katarzyna Bonda sprzeda豉 105 tys. egzemplarzy powie軼i „Okularnik”, 90 tys. „Poch豉niacza” i 75 tys. „Tylko martwi nie k豉mi”. Z kolei w rankingu najlepiej zarabiaj帷ych polskich pisarzy „Polska Bez Cenzury” Katarzyna Bonda znalaz豉 si na drugim miejscu. Tw鏎cy rankingu wyliczyli, 瞠 Bonda zarobi豉 na pisaniu 1,46 mln z. Na temat zarobk闚 Bondy kr捫y zreszt pewna anegdota – czy prawdziwa, trudno stwierdzi. Pono zapytana, czy to prawda, 瞠 ma na koncie 1 mln 400 tysi璚y z, mia豉 si u鄉iechn望 i powiedzie tylko jedno s這wo: „wi璚ej”.

Katarzyna Bonda, fot. Ma貪orzata Kujawka, Agencja Gazeta


Wszystkie wymienione pisarki zosta造 nimi z wyboru, czy trafniej – pisarskiej potrzeby – po innych do鈍iadczeniach i na r騜nych etapach 篡cia. Wszystkim udaje si 篡 z pisania i wydawa ksi捫ki na w豉snych zasadach – jak Olga Tokarczuk, kt鏎a „Ksi璕i Jakubowe” pisa豉 sze嗆 lat, czy Joanna Bator, kt鏎a mi璠zy kolejnymi powie軼iami miewa kilkuletnie przerwy. Jedne trzymaj si stylu i gatunku, inne lubi eksperymenty z form i tre軼i. Co jednak wa積e s czytane, a ich sukces to dow鏚, 瞠 ka盥a droga jest dobra, aby doj嗆 do celu. Bo co z貫go mo瞠 si sta, je郵i spr鏏ujemy w豉snych si w literaturze, czy innej dziedzinie? Z豉 recenzja, krytyczne opinie? Przyk豉dy wspominanych wy瞠j pa pokazuj, 瞠 je郵i nie zaryzykujemy, nie spotka nas ani kl瘰ka, ani... sukces.

M闚i rzeczy dla wielu niewygodne i zabieraj g這s w imieniu tych, kt鏎zy g這su nie maj

Kinga Rusin i Joanna Krupa to chyba dwie najbardziej znane, zaanga穎wane w walk o ekologi s造nne kobiety w Polsce. Obie walcz z przemys貫m futrzarskim, ale 陰czy je jeszcze jedno - oddaj si sprawie bez reszty.


Wzrost 鈍iadomo軼i

Dziennikarka Kinga Rusin wcale nie udaje, 瞠 na pocz徠ku nie by豉 鈍iadom konsumentk, osob 篡j帷 zgodnie z zasadami ekologii. Na 21. urodziny dosta豉 od ojca w prezencie futro z norek. Wydawa這 jej si wtedy pi瘯ne, lekkie, modne. Po latach, kiedy dowiedzia豉 si, jak pozyskuje si sk鏎y na futra, w jakich warunkach hodowane s zwierz皻a futerkowe, przesz豉 na drug stron barykady. Od tego czasu zapewnia, 瞠 nie za這篡 ju nigdy futra, bo powstaj one dla ludzkiej pr騜no軼i. Jak odpiera zarzut, 瞠 nie powinna tak瞠 nosi sk鏎zanych but闚 i toreb? Rusin argumentuje, 瞠 galanteria sk鏎zana pochodzi ze sk鏎, kt鏎e s odpadami z produkcji mi瘰a, pozwalaj wi璚 zabite zwierz wykorzysta w 100 procentach (z szacunku dla jego 鄉ierci tak powinno si robi). Podkre郵a, 瞠 torebki z ekosk鏎y, to skaj, plastik, kt鏎y rozk豉da si w 鈔odowisku nawet 500 lat.

Kinga Rusin, fot.: Wojciech Nekanda-Trepka, Agencja Gazeta


Zagorza陰 przeciwniczk futer jest tak瞠 modelka i prezenterka Joanna Krupa. Wyst徙i豉 w kampanii spo貫cznej ameryka雟kiej organizacji PETA (People for the Ethical Treatment of Animals). Podobno Krupa jest zreszt drug po Pameli Anderson gwiazd, zdj璚ia z kt鏎 maj najwi瘯szy wp造w na odbiorc闚 i odd德i瘯 spo貫czny. Krupa protestowa豉 tak瞠 pod butikiem z ubraniami si鏀tr Kardashian, kt鏎e u篡waj w swoich kolekcjach naturalnych futer.

Kinga Rusin przyznaje w wywiadach, 瞠 droga do ekologii zaj窸a jej troch czasu, nie wszystko by這 dla niej oczywiste. Ciemn stron hodowli zwierz徠 odkry przed ni kilkana軼ie lat temu Micha Pir鏬. Dziennikarka kr璚i豉 wtedy odcinki do programu “You Can Dance” i sp璠za豉 du穎 czasu z choreografem. To on pokaza jej filmy z ubojni, z ferm zwierz徠 hodowlanych i futerkowych, z rze幡i. To odmieni這 jej 篡cie, ale na ostateczny krok, czyli zrezygnowanie z jedzenia mi瘰a potrzebowa豉 wi璚ej czasu. Sama zreszt przekonuje, 瞠 na pocz徠ku - dla dobra planety - wystarczy jedzenie mi瘰a po prostu ograniczy.

Sercu Joannie Krupy najbli窺ze s niechciane psy i adopcje zwierz徠 ze schronisk. Od lat namawia do przygarniania ps闚 ze schroniska zamiast ich kupowania. Sama ma pi耩 ps闚, wszystkie pochodz z adopcji. Kilka z nich jest ju leciwych, ale s z modelk od szczeniaka i gwiazda traktuje je jak dzieci. Skal zaanga穎wania i oddania Krupy pupilom najlepiej oddaje historia jednej z jej suczek. Nie篡j帷y ju piesek by bardzo chory, mia raka. Krupa wozi豉 pupila do onkologa i na akupunktur. Kiedy Joanna przyje盥瘸 do Polski odwiedza schroniska i wspiera je - by豉 w kieleckich Dyminach czy na warszawskim Paluchu, mia豉 w stacji TVN sw鎩 program po鈍i璚ony adopcjom. Krupa uwa瘸 zreszt, 瞠 psy w polskich schroniskach maj lepiej ni w USA. W Stanach Zjednoczonych bowiem co roku kilka milion闚 bezpa雟kich zwierz徠 jest po prostu usypianych - i nie ma znaczenia, czy s m這de, czy stare.

Joanna Krupa, fot.: Shutterstock


Mocne s這wa

Zar闚no Rusin, jak i Krupa nie boj si broni swoich pogl康闚 i g這郾o wyra瘸 opinii. Rusin buntuje si przeciwko temu, co dzieje si lasach pa雟twowych - wycince drzew, odstrza這wi zwierz徠. Pisa豉 protesty, kiedy zagro穎na by豉 Dolina Rospudy i Puszcza Karpacka, w kt鏎ej zagro穎ne by造 miejsca l璕owe s闚eczek i wiekowe drzewa.
Krupa tak瞠 nie szcz璠zi krytyki - za noszenie naturalnych futer dosta這 si modelce Anji Rubik, aktorkom Annie Musze i Weronice Rosati. Z kolei za oddanie ps闚 do schroniska pos豉nce Joannie Scheuring-Wielgus.
Kinga Rusin nie tylko krytykuje, wdaje si w facebookowe polemiki, ale tak瞠 intensywnie edukuje. Dziennikarka dzi瘯i eksperckiej wiedzy dostarczanej przez organizacje typu Greenpeace czy WWF Polska jest 鈍ietnie przygotowana merytorycznie. Ma zawsze kontrargumenty poparte wiedz z bada i raport闚. Podaj帷 je otwiera nam oczy na wiele spraw.

Wydaje si wam, 瞠 jeste鄉y zielony p逝cami Europy? Wprost przeciwnie - oburza si Rusin - zaledwie 1,1 procent powierzchni Polski to parki narodowe z lasami bogatymi w r騜ne gatunki drzew. W Polsce 58 procent drzew stanowi sosna, kt鏎 sadzi si i 軼ina, sadzi i 軼ina, traktuj wy陰cznie hodowlano. Dzi瘯i twarzy i g這sowi Rusin - trudne i nieciekawe analityczne zestawienia staj si bardziej ludzkie i przyst瘼ne.

Rusin m闚i o sobie, 瞠 jest dzia豉czk, kt鏎a broni swoich pogl康闚. Chcia豉by 篡 w my郵 filozofii zero waste, ale na razie robi tyle, ile jest w zasi璕u jej mo磧iwo軼i. Namawia do robienia ma造ch krok闚: zakr璚ania wody podczas mycia z瑿闚, picia kran闚ki, wyjmowania 豉dowarek z kontakt闚, segregowania 鄉ieci.

Kto obserwuje profil Joanny Krupy na Instagramie ten wie, 瞠 jej publikacje na Instastory dotycz g堯wnie historii maltretowanych zwierz徠, informacji o psach do adopcji i drastycznych przypadk闚 maltretowania ich.

W przypadku Rusin i Krupy wida, 瞠 ich zaanga穎wanie jest autentyczne. Nie jest to firmowanie twarz jednej akcji, ale codzienne konsekwentne stawianie si lepszym, odpowiedzialnym za otoczenie, dawanie przyk豉du do na郵adowania i dzielenie si wiedz.

Na stereotypy i szowinizm najlepiej dzia豉j wzorowe przygotowanie i merytoryczne argumenty

Jak wspomina Izabela Zawisza, doktor nauk biologicznych w dyscyplinie biofizyka, pewnego dnia zacz窸a zastanawia si nad problemem alergii na metale. I nagle pojawi si pomys, kt鏎y po wielu badaniach i testach ostatecznie doprowadzi jej zesp馧 badawczy do wynalezienia chitathione. Po wielu przej軼iach ten biopolimer znalaz si w kremie ochronnym pomagaj帷ym przy alergii na nikiel.


Metal jest wsz璠zie, a szkodzi wielu
Statystyki s bezlitosne. Na nikiel jest w Polsce uczulone 17% populacji kobiet i 3% m篹czyzn, a alergi kontaktow na metale ma nawet 40% spo貫cze雟twa. Wi瘯szo嗆 os鏏 mo瞠 by w og鏊e niezdiagnozowanych prawid這wo i leczy si objawowo na inne choroby. Alergia na metale mo瞠 by bowiem mylona z atopowym zapaleniem sk鏎y, a 鈔edni czas dziel帷y chorego od postawienia prawid這wej diagnozy to pi耩 lat.
Co gorsza, nie wymy郵ono do tej pory leku na wyleczenie alergii na metale - mo積a jedynie unika alergenu. Kto ma uczulenie na metale, ten wie, 瞠 takie zalecenie jest bardzo trudne do zrealizowania – alergen jest w豉軼iwie wsz璠zie – w przedmiotach codziennego u篡tku, w kosmetykach. W skrajnych przypadkach mo瞠 by bardzo uci捫liwy i utrudnia normalne funkcjonowanie – tak powa積e bywaj w tym wypadku problemy ze sk鏎. Potrzeba bardzo cierpliwego i drobiazgowego diagnosty, kt鏎y odkryje, 瞠 uczula nas. czarny barwnik w ulubionej kurtce lub. tusz do rz瘰.

Panaceum i ochrona
Alergi na metal mia dziadek dr Izabeli Zawiszy – po latach dowiedzia豉 si, 瞠 z tego powodu nie nosi na przyk豉d zegarka na r璚e, tylko w kieszeni. Przypadek dziadka da jej domy郵enia i na szcz窷cie trafi na podatny grunt, bo Izabela Zawisza jest doktorem nauk biologicznych w dyscyplinie biofizyka, prawdziw entuzjastk rozwi您ywania problem闚 zdrowotnych i cywilizacyjnych poprzez dzia豉nia naukowe. Przy danych na temat powszechno軼i alergii na metale i braku remedium, postanowi豉 zaj望 si badaniami cz御teczek, kt鏎e mog造by zrewolucjonizowa t dziedzin 篡cia. Jak m闚i w wywiadach, pomys na cz御teczk niweluj帷 alergi kontaktow wpad jej do g這wy podczas brania prysznica, jednak droga, kt鏎 pokona豉 - z k徙ieli do tubki w豉snego specyfiku na p馧ce w 豉zience, by豉 d逝ga i kr皻a. Bo sam pomys i odkrycie nie wystarcz. Trzeba zrobi wiele bada cz御teczki, w toku kt鏎ych mo瞠 si okaza, 瞠 98% hipotez badawczych jest b喚dnych, a ledwie dwa procent to odkrycia przez du瞠 „o”.
Chitathione – bo tak nazw ma zg這szony do ochrony patentowej biopolimer - znalaz si w tych dw鏂h procentach, co jednak wci捫 nie wzbudzi這 鈍iatowej sensacji i zainteresowania koncern闚 kosmetycznych.

Jak krem ochronny na s這鎍e
A wydawa這 si, 瞠 b璠zie inaczej. Bo oto dr Zawisza mia豉 pomys na rewolucyjny produkt – krem os這nowy, dzia豉j帷y ochronnie – ca趾iem jak krem z filtrami UV. Jej innowacyjny produkt mia jednak chroni nie przed promieniami s這necznymi, ale przed kontaktem z alergenem, czyli metalem. Dr Zawisza by豉 przekonana, 瞠 w takiej sytuacji, przy takim rozpowszechnieniu problemu i braku na niego lek闚, pomys preparatu b璠zie strza貫m w dziesi徠k. Nic bardziej mylnego. Badaczka spotka豉 si z przedstawicielami trzech firm kosmetycznych. I tyle wystarczy這, 瞠by zniech璚i naukowczyni do dalszych rozm闚 z kolejnymi markami. Producenci obawiali si, 瞠 produkt b璠zie za drogi, 瞠 jego promocj musi poprzedzi edukacja konsumenta. „Wydawa這 mi si, 瞠 jak 鈍iat si dowie o chitathione i jego dzia豉niu, to zostaniemy zasypani propozycjami” – wspomina. W ko鎍u produkt by skuteczny i rozwi您ywa realny problem. Dr Zawisza jest osob bardzo konsekwentn, niegodz帷 si na kompromisy. Sugestie potencjalnych producent闚, 瞠by zmniejszy st篹enie chitathione w formule produktu (i zwi瘯szy zysk kosztem jako軼i kosmetyku) absolutnie nie wchodzi w rachub. Wiara w produkt, jego udowodnione naukowo dzia豉nie i ch耩 pomocy osobom z alergi na nikiel sprawi豉, 瞠 dr Zawisza wysz豉 poza 鈍iat naukowy i wesz豉 w biznesowy.

Zawisza upar豉 si, 瞠 chce wymy郵one przez siebie kosmetyki wprowadzi na rynek. Ostatecznie sama z pomoc prywatnych inwestor闚 stworzy豉 dwie linie preparat闚 - jedn dla alergik闚, drug dla os鏏 stawiaj帷ych na profilaktyk. I tak badaczka musia豉 porzuci prob闚ki i menzurki stawi czo豉 biurokracji, zak豉daniu firmy, kwestii wybory nazwy, opakowa, promocji.

Budowa mer闚 tworz帷ych cz御teczk chitathione, fot.: Wikipedia


Wdzi璚zni klienci
Nie oby這 si bez b喚d闚, kt鏎ych naukowczyni nie traktowa豉 jednak jak pora瞠k, tylko jak lekcje, z kt鏎ych nale篡 wyci庵n望 wnioski. Dr Zawisza sama wspomina, 瞠 pierwszy brand by przetarciem szlaku. Nazwa Nidiesque [„nidisk” – przyp. red.] okaza si za trudna do wym闚ienia i dla lekarzy, i dla pacjent闚. Teraz, z perspektywy kilku lat istnienia marek i centrum rozwojowo-badawczego powsta貫go wok馧 nich, dr Zawisza m闚i, 瞠 jej firma osi庵n窸a du篡 sukces merytoryczny, ale niewystarczaj帷y sprzeda穎wy. By mo瞠 w Polsce nie ma jeszcze 鈍iadomo軼i potrzeby ochrony przed metalami, bo marce Nuev z wi瘯szym powodzeniem udaje si wchodzi na rynki zagraniczne ni zdoby popularno嗆 na polskim. Dla badaczki i bizneswoman du膨 satysfakcj i nagrod za up鏎 s wiadomo軼i i opinie od zadowolonych klient闚, kt鏎zy twierdz, 瞠 dzi瘯i stworzonemu przez ni preparatowi wr鏂ili do pracy, 瞠 poprawi si stan sk鏎y dziecka.

Wyj軼ie poza 鈍iat nauki by dla dr Zawiszy tak瞠 cenn lekcj. Przekona豉 si, 瞠 konsekwencja w d捫eniu do celu jest bardzo wa積a. Do鈍iadczy豉 tak瞠 na w豉snej sk鏎ze, 瞠 stereotypy na temat atrakcyjnych kobiet wci捫 maj si dobrze, ale 瞠 warto z nimi walczy merytorycznym przygotowaniem. Bo Zawisza nie raz s造sza豉, 瞠 „skoro ma 豉dn buzi, to jej krem pewnie dzia豉”. Na spotkaniach biznesowych wielokrotnie musia豉 stawi czo豉 m篹czyznom, kt鏎zy byli ca趾iem nieprzygotowani, bagatelizowali j. I przegrywali, bo ona by豉 merytorycznie gotowa zbi ka盥y argument.

Dr Zawisza udowadnia tak瞠, 瞠 warto si prze豉mywa, pokonywa w豉sne ograniczenia. Dla niej 鈍iat biznesu by zupe軟ie nowy, podobnie jak g御zcz formalno軼i i urz璠owych pozwole zwi您anych z za這瞠niem i funkcjonowaniem firmy. Kiedy jednak widzi si cel i g喚boko wierzy w powodzenie sprawy, 瘸dne wyzwanie nie jest zbyt du瞠. A dr Zawisza bardzo chcia豉 zobaczy swoje kosmetyki na rynku. Co wi璚ej, rozwin窸a firm, tworz帷 鈍ietnie funkcjonuj帷y zesp馧 badawczy, doda豉 do produkcji kosmetyk闚 drug odnog – prowadzenie bada dla klient闚 zewn皻rznych. A wszystko to, o czym w dobie r闚no軼i i r闚nouprawnienia nie nale瘸這by wspomina – w ci捫y i p騧niej z malutkim dzieckiem u boku jako samotna matka, w rozjazdach. Jak jednak m闚i dr Izabela Zawisza, wyzwania uruchamiaj w niej ducha walki, dodaj帷, 瞠 na co dzie 篡je poza stref swojego komfortu.

Martyna Wojciechowska – kobieta nie z tego 鈍iata

Pisanie o Martynie Wojciechowskiej stanowi spore wyzwanie. Mo積a porusza wiele w徠k闚, pisa o jej zainteresowaniach, pasjach, dokonaniach. Po鈍i璚i si jej przemianie albo rozwodzi na temat tego, z jakiego powodu dla tylu os鏏 stanowi inspiracj.


By jak Martyna
Kiedy w 2013 roku miesi璚znik „Press” zapyta student闚, kt鏎 znan osob chcieliby by, w鈔鏚 wymienianych najcz窷ciej pojawia這 si nazwisko Martyna Wojciechowska. Ale nie tylko studenci stawiaj j za wz鏎 – jako przyk豉d do na郵adowania wymienia Martyn Anna Lewandowska czy Olivier Janiak – osoby, kt鏎e same nale膨 do bardzo aktywnych zawodowo.

Martyna Wojciechowska ca造m swoim 篡ciem udowadnia, 瞠 warto bra sprawy w swoje r璚e i przejmowa inicjatyw. Jak sama m闚i: „Ludzie siedz, marz, my郵 i nic nie robi. A 篡cie ma si przecie jedno”. Lista dokona i osi庵ni耩 Wojciechowskiej jest tego najlepszym przyk豉dem: od siedemnastego roku 篡cia ma Mi璠zynarodow Sportow Licencj Rajdow i Wy軼igow na pojazdy dwu- i czteroko這we, jako druga Polka zdoby豉 Koron Ziemi, jako jedyna Polka uko鎍zy豉 rajd Pary-Dakar, napisa豉 16 ksi捫ek z cyklu „Kobieta na kra鎍u 安iata”, sze嗆 w ramach cyklu „Dzieciaki 安iata”, osiem z serii „Zwierzaki 安iata” i pi耩 innych ksi捫ek niezamykaj帷ych si w cykle. Od 11 lat TVN emituje jej program „Kobieta na kra鎍u 安iata”. Martyna ma nawet swoj lalk Barbie – w 2018 roku zosta豉 uhonorowana nagrod Barbie Shero przyznawan wybitnym kobietom, kt鏎e swoimi pasjami i do鈍iadczeniami inspiruj dziewczynki i kobiety na ca造m 鈍iecie.

Fot.: Mattel

Jakby tego by這 ma這, w 2019 roku Wojciechowska zrobi豉 sobie prezent na swoje 45. urodziny i za這篡豉 Fundacj UNAWEZA [w suahili oznacza to s這wo „Mo瞠sz” – przyp. red.], kt鏎a ma zajmowa si wspieraniem bohaterek jej program闚. W sumie otrzyma豉 23 nagrody, w tym Telekamery, R騜e Gali i Wiktory.

Mocna jak ska豉

Co ciekawe Martyna Wojciechowska bardzo wcze郾ie i symbolicznie przej窸a kontrol nad swoim 篡ciem. W akcie urodzenia ma imiona Marta Eliza. Marta to z aramejskiego „piastunka ogniska domowego”, Martyna – imi, kt鏎e z wyboru nosi od dzieci雟twa - pochodzi od boga wojny – i jak uwa瘸 Wojciechowska, lepiej oddaje jej natur.
O Martynie zrobi這 si g這郾o, kiedy zosta豉 dziennikark motoryzacyjn. Pierwszy program realizowa豉 dla 堯dzkiej kabl闚ki, p騧niej trafi豉 do TVN Turbo. Sympatyczna, rzeczowa, ciekawa rozm闚c闚, pe軟a pasji i zaanga穎wania, przyci庵n窸a uwag szef闚 TVN i dostawa豉 kolejne propozycje prowadzenia program闚 – m.in. pierwszej edycji reality show „Big Brother” czy programu „Dzieciaki z klas”. Od 2009 roku realizuje si jako autorka i prowadz帷a „Kobiety na kra鎍u 安iata”. Sk康 pomys na taki format? Wojciechowska lubi podr騜owa, ale o wiele ciekawsi ni miejsca, kt鏎e odwiedza, s dla niej ludzie, kt鏎ych spotyka. A zw豉szcza kobiety, kt鏎ych 篡cie w wielu miejscach na ziemi jest dramatycznie trudne. Robi帷 z nich bohaterki swoich program闚, pokazuje, jak uprzywilejowane jest nasze europejskie 篡cie. Bo „prawdziwy problem to choroba i zagro瞠nie 篡cia, ca豉 reszta si jako u這篡” – m闚i.

Fot.: Agencja Gazeta

Spotkania z wyj徠kowymi bohaterkami s dla niej 廝鏚貫m niezwyk貫j inspiracji, ucz j pokory, doceniania tego, co mamy. Zdobywanie zaufania i zgody potencjalnych bohaterek to tak瞠 niez豉 lekcja cierpliwo軼i, konsekwencji i uporu. Wiele bohaterek Wojciechowska wyszukuje sama, w dotarciu do nich pomaga jej p騧niej dokumentalistka pracuj帷a przy programie. Wyjazdy „na kraniec 鈍iata” to tak瞠 鈍ietne 獞iczenia z tolerancji, cierpliwo軼i, wytrwa這軼i – nawet w takich kwestiach, jak tempo 篡cia. Przyk豉d? My郵帷 o Czarnym L康zie, Wojciechowska przywo逝je abisy雟kie przys這wie m闚i帷e, 瞠 B鏬 da Europejczykom zegarek, a Afryka鎍zykom czas.

Zach豉nna na 篡cie

Martyna Wojciechowska sama o sobie m闚i, 瞠 jest zach豉nna na 篡cie. By豉 na wszystkich kontynentach i odwiedzi豉 ponad 70 kraj闚. 妃ieje si, 瞠 Europ z Rzymem i Florencj zostawia sobie na emerytur.

Martyna Wojciechowska-mama wychodzi z kolei z za這瞠nia, 瞠 nie wolno rezygnowa z siebie i ze swoich pasji. Kiedy urodzi豉 c鏎k, rozp璠zony poci庵, jakim by這 jej 篡cie, musia zwolni – cho pracowa豉 do dnia porodu. Kiedy Marysia mia豉 osiem miesi璚y, Wojciechowska pojecha豉 zdobywa masyw Mount Vinson. Zrobi豉 to dla siebie, swojego zdrowia i r闚nowagi psychicznej. Ta wyprawa by豉 jej potrzebna i nie 瘸逝je jej. W trzecim miesi帷u ci捫y zdoby豉 szczyt g鏎y Elbrus - cho z perspektywy czasu m闚i, 瞠 tego wyczynu w 闚czesnym stanie by nie powt鏎zy豉, 瞠 g鏎a mog豉 na ni chwil poczeka.

Sama Wojciechowska robi豉 rzeczy, o kt鏎ych w czasach jej m這do軼i m闚i這 si, 瞠 nie s dla dziewczynek. Takich s堯w nie s造sza豉 w domu, tylko poza nim. C鏎k wychowuje w poczuciu, 瞠 mo瞠 dokona wszystkiego. Wspiera j – tak samo jak jej w豉sna mama. I tak samo akceptuje (cho nie rozumie) niekt鏎e wybory c鏎ki, strach o ni zostawiaj帷 wy陰cznie sobie.

Kobiety to 鈍ietne liderki i dobre menad瞠rki. Przyk豉dy? Dwie Marie – Sk這dowska-Curie i Siemionow

Obie wybitne w swoich dziedzinach, ale tak瞠 鈍ietnie zorganizowane i umiej帷e zarz康za prac innych. S przyk豉dem, 瞠 w nauce liczy si po鈍i璚enie, ale i fascynacja codzienn prac.

Maria Sk這dowska-Curie przetar豉 szlak wielu kobietom – zar闚no w nauce, jak i na uczelniach, czy za kierownic. By豉 pierwsz kobiet, kt鏎a po zdaniu na Wydzia Fizyki i Chemii po鈍i璚i豉 si pracy odkrywcy. I to jak skutecznie! Wsp馧odkry豉 z m篹em polon i rad, bada豉 wraz z nim radioaktywno嗆 pierwiastk闚, by豉 matk wsp馧czesnej radiologii.
W czasach m這do軼i Sk這dowskiej-Curie kobietom nie by這 豉two dosta si na kierunki 軼is貫, odmawiano im wielu praw, nie uznawano ich zas逝g. Francuzom wydawa這 si, 瞠 Sk這dowska sama nie mog豉 wpa嗆 na pomys bada nad promieniotw鏎czo軼i, 瞠 to w istocie Pierre Curie - m捫 przysz貫j noblistki - podsun掖 jej ten pomys, a potem nadzorowa badania, przy kt鏎ych jego 穎na „tylko pomaga豉”. Maria Sk這dowska-Curie jest zreszt jedynym cz這wiekiem, kt鏎y dwa razy otrzyma Nagrod Nobla – co jest znamienne dla ostatecznego uznania jej zas逝g.

Sk這dowska-Curie nie siedzia豉 tylko w laboratorium. By豉 tak瞠 oddan spo貫cznic i zaanga穎wan organizatork – po otrzymaniu drugiego Nobla nam闚i豉 rz康 Francji do budowy Instytutu Radowego (obecnie Institut Curie), w kt鏎ym prowadzono badania z chemii, fizyki i medycyny. Wsp馧pracowa豉 przy tworzeniu Pracowni Radiologicznej Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Dzi瘯i Marii Sk這dowskiej-Curie w szkole piel璕niarek w Pary簑 utworzono pierwszy we Francji wydzia radiologiczny, za do ko鎍a I wojny 鈍iatowej pod jej nadzorem wyszkolono 150 laborantek radiologicznych. Podobne kursy kontynuowa豉 przez pierwsze dwa lata po wojnie, szkol帷 m這dych rentgenolog闚 z ca貫j Europy.

Fot.: Shutterstock


Przez ca貫 篡cie udowadnia豉, 瞠 瘸dne wyzwanie nie jest dla niej zbyt trudne. Jak wtedy, gdy jako jedna z pierwszych kobiet w historii zrobi豉 prawo jazdy na samoch鏚 ci篹arowy. Dzi瘯i temu mog豉 prowadzi samoch鏚 przewo膨cy aparat rentgenowski, co by這 jej niezb璠ne, gdy je寮zi豉 na pola bitew I wojny i wykonywa豉 prze鈍ietlenia RTG rannym 穎軟ierzom. Maria Sk這dowska-Curie swoje oddanie nauce przyp豉ci豉 篡ciem – po latach wystawiania si na promieniowanie zachorowa豉 na chorob popromienn. Po 鄉ieci w dow鏚 uznania dla nauki pochowano j w Panteonie.

D逝ga droga do celu
Zanim 10 grudnia 2008 roku wybitna polska chirurg plastyczna i transplantolo磬a profesor Maria Siemionow wraz z zespo貫m, dokona豉 czwartej na 鈍iecie i pierwszej w USA udanej operacji przeszczepu twarzy, musia這 min望 dwadzie軼ia lat bada naukowych, do鈍iadcze, pr鏏. Jej pacjentka - jak wszystkie pozosta貫 operowane wcze郾iej osoby - do鈍iadczy豉 tragedii. Twarz straci豉 w wyniku postrza逝, poprzednich pacjent闚 pogryz pies, zaatakowa nied德ied, dotkn窸a choroba deformuj帷a fizjonomi. Spo鈔鏚 wszystkich operowanych, przypadek pacjentki profesor Siemionow by najrozleglejszy i najbardziej skomplikowany. Po udanej operacji pacjentka mog豉 wreszcie normalnie oddycha, je嗆 (wcze郾iej nie mia豉 szcz瘯i i podniebienia), odzyska豉 w璚h i funkcje mimiczne twarzy. To by這 wielkie dokonanie i osobisty sukces profesor.

Jako dziecko ma豉 Maria robi豉 wszystko po swojemu. Wspina豉 si po drzewach, jak ch這pcy, ale robi豉 to w sukience – jak dziewczynka. Lubi豉 si uczy, ale tak瞠 lubi豉 by we wszystkim najlepsza. Ciekawo嗆 nauki sprawia豉, 瞠 czyta豉 nie tylko to, co by這 zadane, ale tak瞠 du穎 ponad program. Do tej pory najbardziej lubi, kiedy stawia si jej wysoko poprzeczk, rzuca wyzwania. Im co jest bardziej skomplikowane, tym wi瘯szy jest jej zapa i zaanga穎wanie. Profesor Siemionow uwa瘸 zreszt, 瞠 瞠by by dobrym naukowcem, trzeba by pasjonatem swojej dziedziny – wtedy jest szansa na odkrycia, a nie tylko prac odtw鏎cz.

Maria Siemionow, fot.: ㄆkasz Giza/Agencja Gazeta


Jak sama przyznaje ma tak瞠 inne cechy, kt鏎e sprawiaj, 瞠 jest dobra w tym, co robi: jest pewna siebie, ale nie zarozumia豉, jest indywidualistk, ale nie jest samolubna, ceni tak瞠 ducha wsp馧pracy. Od wielu lat nie tylko bada i operuje, ale tak瞠 organizuje i kieruje prac zespo堯w lekarskich. Ju na studiach medycznych przez sze嗆 lat by豉 staro軼in roku, anga穎wa豉 si w Rad Wydzia逝, lubi豉 tak瞠 zarz康za projektami. Przez ca陰 swoj karier profesor Siemionow wykszta販i豉 ponad 150 m這dych lekarzy z ca貫go 鈍iata, w tym prawie 50 Polak闚. Opowiadaj帷 o swojej pracy, stara si m闚i w spos鏏 prosty i zrozumia造 – swoje prelekcje traktuje zreszt jak misj edukacyjn.

Profesor Maria Siemionow nie ma w徠pliwo軼i, 瞠 nie ka盥y jest predestynowany do pracy w nauce. W wywiadach podkre郵a, 瞠 jest to zaj璚ie 禦udne i trudne, tylko dla os鏏, kt鏎e s odpowiedzialne, otwarte i maj帷e rys innowatora. Profesor ma na szcz窷cie kolejny projekt, kt鏎y sprawia, 瞠 pojawia si b造sk w jej oczach: chce wymy郵i remedium na dystrofi mi窷niow Duchenne’a, na kt鏎 choruj tylko ch這pcy. Cierpi na ni 350 tysi璚y os鏏, kt鏎e do篡waj maksymalnie do dwudziestego roku 篡cia. By mo瞠 profesor Siemionow uda si wynale潭 dla nich lek?

Samotne wilczyce: Wanda Rutkiewicz i Krystyna Chojnowska-Liskiewicz

Same, walcz帷e z przeciwno軼iami, 篡wio豉mi i w豉snymi ograniczeniami. Himalaistka Wanda Rutkiewicz i kapitan 瞠glugi Krystyna Chojnowska-Liskiewicz udowadniaj, 瞠 w kobietach drzemie ogromna si豉 – zar闚no psychiczna, jak i fizyczna.


Kobieta na szczycie
Podobno Wanda Rutkiewicz 篡豉 tak, jak chcia豉, ale nie mia豉 tak瞠 nic przeciwko 鄉ierci. W rozmowach z siostr mawia豉, 瞠 „je郵i zginie w g鏎ach, to znaczy, 瞠 tak mia這 by”. Jej brat z kolei w wywiadach podkre郵a, 瞠 nikt tak naprawd Wandy nie zna.

Osi庵ni璚ia Rutkiewicz najlepiej pokazuj, 瞠 himalaistka narzuci豉 sobie mordercze tempo w realizowaniu swoich ambicji: z jednej wyprawy wyje盥瘸豉 na kolejn, wchodzi豉 w stref 鄉ierci, podejmowa豉 ogromne ryzyko i by豉 gotowa i嗆 zawsze na ca這嗆. Jej dokonania nie pozostawiaj zreszt cienia w徠pliwo軼i, jak wiele w alpinizmie osi庵n窸a: zdoby豉 osiem z 14 o鄉iotysi璚znik闚, jako pierwsza kobieta i pierwszy himalaista z Polski wesz豉 na K2, jako trzecia kobieta, pierwszy Polak i pierwsza Europejka na Mount Everest.

W g鏎y pcha豉 j potrzeba niczym nieograniczanej wolno軼i i autonomii. Nie lubi豉 codzienno軼i, rutyny, powtarzalno軼i, stabilizacji i zwyk貫go przyziemnego 篡cia. Po raz pierwszy zacz窸a si wspina na drugim roku studi闚 z 陰czno軼i na Politechnice Wroc豉wskiej. Kiedy koledzy ka膨 jej czeka na siebie w G鏎ach Sokolich w pobli簑 Jeleniej G鏎y, ona nie potrafi wysiedzie na miejscu. Po pewnym czasie okazuje si, 瞠 Wanda, zamiast czeka, ruszy豉 za nimi i jest na skale – 20 metr闚 nad ziemi, bez liny i asekuracji.

Wanda Rutkiewicz, fot.: Zbiory Muzeum Sportu i Turystyki

Podczas studi闚 Wanda Rutkiewicz sko鎍zy豉 kurs taternicki i po kolei zaliczy豉 wszystkie najtrudniejsze trasy w Tatrach. Po uko鎍zeniu studi闚 ma dyplom in篡nier-elektronik i pracuje w Instytucie Automatyki System闚 Energetycznych. Wtedy zaczyna wyje盥瘸 w Alpy. 疾by wzmacnia mi窷nie i przygotowywa si do wypraw, do Instytutu chodzi z plecakiem wype軟ionym kamieniami, 酥i w 酥iworze na strychu, by przyzwyczai si do zimna, wi璚ej czasu sp璠za w namiocie ni w domu. Sw鎩 pierwszy siedmiotysi璚znik – Pik Lenina w Pamirze – zdobywa na g這dzie tlenowym, wyczerpana i pochylona, 瞠by nie widzie, ile metr闚 zosta這 jej do szczytu.

Jak pisz jej biografowie, Wanda Rutkiewicz nie mia豉 豉twego charakteru – w g鏎ach zamienia豉 si w nieznosz帷 sprzeciwu dyktatork, nieakceptuj帷 decyzji m篹czyzn indywidualistk. Mi這軼i do g鏎 i alpinizmu zarazi豉 jednak inne kobiety, organizuj帷 narodowe wyprawy kobiece i umo磧iwiaj帷 paniom wyjazdy w Himalaje. Wsp鏊nie z Halin Krger-Syrokomsk (jako pierwsze kobiety) przesz豉 wschodni filar norweskiego Trollryggenu, czyli jedn z najtrudniejszych dr鏬 na 鈍iecie. Walczy豉 z traktowaniem kobiet w g鏎ach jako ludzi drugiej kategorii. Nawet Jerzy Kukuczka, kt鏎y nie ukrywa swoich patriarchalnych pogl康闚 (mawia, 瞠 „baby si w g鏎y nie nadaj”) mia dla niej szacunek – bo „ona potrafi豉 si wspina”.

Wanda Rutkiewicz sta豉 si wizyt闚k polskiego alpinizmu – by豉 pi瘯n kobiet, znaj帷 j瞛yki obce, zjednuj帷 ludzi od pierwszego kontaktu, u鄉iechni皻, porywaj帷 entuzjazmem. Przeszkody i trudno軼i by造 dla niej najlepszym paliwem. Kiedy s造sza豉, 瞠 co si nie uda, stawa豉 na g這wie, 瞠by udowodni, 瞠 to nieprawda. Nie dawa豉 sobie 瘸dnej taryfy ulgowej, mia豉 niezwykle siln wol, a cia這 traktowa豉 jak narz璠zie, kt鏎e mia這 s逝篡 do osi庵ania cel闚. Mawia豉, 瞠 „ka盥y ma sw鎩 Everest”.

Wanda Rutkiewicz zagin窸a w 1992 roku, podczas zdobywania trzeciego pod wzgl璠em wysoko軼i masywu na 鈍iecie – Kanczendzongi. O tej g鏎ze m闚i si, 瞠 nie lubi kobiet – wesz造 na ni tylko cztery, a po drodze na szczyt zgin窸o kilkana軼ie. Rutkiewicz chcia豉 by t pierwsz, kt鏎a poskromi szczyt. Mia豉 wtedy 49 lat. Matka Wandy – Maria B豉szkiewicz – a do swojej 鄉ierci wierzy豉, 瞠 jej c鏎ka 篡je i zesz豉 do nepalskiego klasztoru. I by豉 w tym przekonaniu tak nieust瘼liwa, jak nieust瘼liwa by豉 jej c鏎ka wobec g鏎.

Wizerunek Wandy Rutkiewicz na warszawskim muralu, fot.: Krzysztof 鑿ik/Agencja Gazeta


Dwa lata na morzach
Samotno嗆 nigdy tak瞠 nie stanowi豉 problemu dla 瞠glarki kapitan Krystyny Chojnowskiej-Liskiewicz. "Sama na morzu czu豉m si wolna. Nikt mi niczego nie m鏬 kaza" – mawia w wywiadach. O prawdziwo軼i jej przekonania najlepiej 鈍iadczy fakt, 瞠 w 1978 roku, po dw鏂h latach na pok豉dzie jachtu „Mazurek” zako鎍zy豉 wyj徠kowy rejs. Rejs, podczas kt鏎ego jako pierwsza kobieta samotnie op造n窸a kul ziemsk.
W 瞠glowaniu przysz豉 rekordzistka Guinnessa zakocha豉 si w dzieci雟twie. Wychowywa豉 si w Ostr鏚zie, krainie wielkich jezior, na kt鏎ych zdobywa豉 pierwsze szlify 瞠glarskie. P騧niej przyszed czas na lektur pisma „Morze” i zachwyt nad wielkimi statkami. Zdj璚ia majestatycznych okr皻闚 sprawi造, 瞠 po maturze zda豉 na Wydzia Budownictwa Okr皻owego Politechniki Gda雟kiej, a po studiach - wsp鏊nie z poznanym na wydziale m篹em Wac豉wem Liskiewiczem - zaj窸a si projektowaniem statk闚 w Stoczni Gda雟kiej.

Opr鏂z pracy ma鹵e雟two Liskiewicz闚 uczestniczy這 w wyprawach morskich i rejsach na nale膨cym do nich jachcie „Mechatek”. Sk康 jednak wzi掖 si pomys na samodzielny kobiecy rejs? W 1975 roku dotar這 do kapitan Chojnowskiej-Liskiewicz, 瞠 jak dot康 jeszcze 瘸dna kobieta nie op造n窸a samotnie Ziemi. Pomy郵a豉 wtedy, 瞠 po pierwsze do zrobienia jest co wielkiego, a po drugie, 瞠 jest to w jej zasi璕u. Mia豉 ju przecie w kieszeni patent sternika jachtowego, sternika morskiego i uprawnienia jachtowego kapitana 瞠glugi wielkiej. Realizacja marze o dalekich rejsach by豉 zdecydowanie na wyci庵ni璚ie r瘯i.
Na to na這篡造 si jeszcze sprzyjaj帷e warunki, bo - jak wspomina豉 w swojej ksi捫ce "Pierwsza dooko豉 鈍iata" - na prze這mie lat 60. i 70. kobiece 瞠glowanie stawa這 si popularne. W czerwcu 1975 roku Polski Zwi您ek 疾glarski wybra j do samotnego rejsu dooko豉 鈍iata, gwarantuj帷 zabezpieczenie finansowe.

Pod k徠em samotnej podr騜y dooko豉 鈍iata powsta jacht "Mazurek". W sze嗆 miesi璚y zaprojektowano go, zbudowano i wyposa穎no. Projektowaniem jachtu zaj掖 si Kierownik Biura Projektowego Stoczni Jachtowej, m捫 瞠glarki, in篡nier Wac豉w Liskiewicz.
Po powrocie z rejsu Chojnowska-Liskiewicz zosta豉 odznaczona Krzy瞠m Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski i z這tym medalem "Za Wybitne Osi庵ni璚ia Sportowe". Jej wyczyn trafi do Ksi璕i Rekord闚 Guinnessa. Pani kapitan za jej dokonanie odznaczono tak瞠 francuskim srebrnym medalem Ministra Sportu i M這dzie篡 - w闚czas takim wyr騜nieniem w鈔鏚 Polak闚 mog豉 si pochwali jedynie wybitna lekkoatletka Irena Szewi雟ka.

Krystyna Chojnowska-Liskiewicz m闚i w wywiadach, 瞠 ma taki charakter, 瞠 nie boi si nieznanego, jest spokojna, nie martwi si na zapas. To, 瞠 jej rejs zako鎍zy si sukcesem, zawdzi璚za przede wszystkim temu, 瞠 by豉 perfekcyjnie przygotowana. W wywiadach zapewnia, 瞠 przez ca貫 篡cie uczy豉 si samodzielno軼i, nigdy nie mog豉 sobie pozwoli na to, 瞠by by s豉ba. I to zaprocentowa這.
A samotno嗆? Jak zapewnia kapitan, dla samotnego 瞠glarza najwi瘯szym zagro瞠niem jest ryzyko, 瞠 wypadnie za burt. I tyle. Krystyna Chojnowska-Liskiewicz zapewnia, 瞠 w swoim towarzystwie nigdy si nie nudzi. W rejs bardzo chcia豉 pop造n望. Mia豉 cel, plan i dobre przygotowanie po陰czone z pasj. Co mog這 p鎩嗆 nie tak?

Mniej zarabiamy, mniej o nas s造cha. "Pyskate" sportsmenki, kt鏎e upominaj si o swoje

Nier闚no軼i w p豉cach w sporcie s ogromne. Jednym z niewielu dyscyplin, w kt鏎ym zr闚nano wysoko嗆 nagr鏚 dla zwyci瞛c闚, jest tenis. Ale nie sta這 si to ot, tak po prostu. Przez lata o r闚no嗆 zarobk闚 walczy豉 kobieca organizacja zrzeszaj帷a tenisistki.


W sporcie wyczynowym raczej nie ma os鏏, kt鏎e uprawiaj go dla premii, kontrakt闚 reklamowych i bonus闚. S這wa potwierdzaj帷e t zasad pad造 z ust polskiej bramkarki graj帷ej we francuskim klubie Paris Saint-Germain – Katarzyny Kiedrzynek. W wywiadzie pi趾arka przyzna豉, 瞠 瘸dna kobieta nie gra w pi趾 dla pieni璠zy, ale ona sama czasami zazdro軼i facetom. Czego? „Zawodnik, kt鏎y gra na podobnym poziomie jak ja, po kilku latach kariery zarobi tyle pieni璠zy, 瞠 do ko鎍a 篡cia on i jego rodzina nie musz si martwi o kas. My dostajemy tyle, 瞠 wystarcza na prze篡cie, ale nie ma szans, 瞠by cokolwiek od這篡. Nie m闚i帷 ju o kupowaniu sobie supersamochod闚, apartament闚 i wydawania setek tysi璚y w sklepach z ciuchami”.

Kasa si (nie) zgadza

Przypomnijmy sobie sytuacj z gali wr璚zenia Z這tej Pi趾i 2018. Na scenie dwoje zwyci瞛c闚: Ada Hegerberg i Luka Modric. Ona zarabia 400 tysi璚y euro rocznie, on 17,5 raz wi璚ej. ONZ wyliczy, 瞠 zarobki Leo Messiego si璕aj帷e 84 mln dolar闚 to dwa razy tyle, ile zarabiaj 1693 pi趾arki z najlepszych lig 鈍iata. Wi璚ej kwot? W czasie gdy najlepiej zarabiaj帷a angielska pi趾arka dostawa豉 65 tys. dolar闚 rocznie, jej m瘰ki odpowiednik dostawa cztery razy wi璚ej. tygodniowo. Za wygranie Mistrzostw 安iata w pi販e no積ej premia to 50 mln dolar闚 dla m篹czyzn i 2 mln dla kobiet.
Wed逝g zestawie BBC na 35 dyscyplin sportowych w 25 przypadkach panuje r闚no嗆 zarobk闚. Nier闚no軼i zosta造 wytkni皻e w: pi販e no積ej, kolarstwie, darcie, golfie, squashu, snookerze, skokach narciarskich, koszyk闚ce i krykiecie.
Wynagrodzenia s na przyk豉d zr闚nane w tenisie, co jest ogromn zas逝g walki WTA (Women’s Tennis Association). US Open wyp豉ca tyle samo finalistom obu p販i od ponad 40 lat, Wimbledon od ponad dekady. W Australian Open zarobki zr闚nano w 2001 roku, a na Rolland Garros dopiero w 2016 roku. Tenis kobiet jest ch皻nie ogl康any – w 2015 roku bilety na fina kobiet sprzeda造 si szybciej ni na m篹czyzn, w 2005, 2013 i 2014 roku 瞠雟kie fina造 mia造 lepsz ogl康alno嗆 ni m瘰kie.

Dzi瘯i temu spo鈔鏚 15 najlepiej zarabiaj帷ych sportsmenek trzy pierwsze miejsca nale膨 do tenisistek: Sereny Williams (29,2 mln dol.), Naomi Osaki (24,3 mln dol.) i And瞠liki Kerber (11,8 mln dol.). Z kolei w corocznym zestawieniu „Z這tej Setki” „Super Expressu” na 100 najbogatszych polskich sportowc闚, tylko siedem procent stanowi kobiety. W pierwszej dziesi徠ce znajduje si jedynie Agnieszka Radwa雟ka, do dwudziestki za豉pa豉 si Joanna J璠rzejczyk. Co jednak ciekawe na Igrzyskach Olimpijskich w Rio de Janeiro w 2016 roku osiem na 11 polskich medali zdoby造 kobiety, w tym obydwa z這te i dwa na trzy srebrne.

Pieni康ze to nie wszystko

Nie tylko o pieni康ze jednak chodzi. Kobiety bywaj gorzej traktowane tak瞠 przez zwi您ki i federacje. Przyk豉dy mo積a mno篡, ale przytoczmy dwa. Polska pi趾arska reprezentacja kobiet na mecz eliminacyjny do Szkocji w 2018 roku polecia造 tanimi liniami. Samolot mia siedem godzin op騧nienia, pi趾arki sp騧ni造 si na wieczorny trening. Prezes PZPN skwitowa t sytuacj s這wami: „Potrenuj jutro rano”. Reprezentacja m篹czyzn lata wyczarterowanym samolotem mi璠zy Wroc豉wiem a Katowicami.

Takie sytuacje zdarzaj si tak瞠 poza Polsk. M瘰kie i 瞠雟kie brytyjskie reprezentacje do lat dwudziestu w krykiecie lecia造 na Mistrzostwa 安iata do Indii. Jedyna r騜nica? Panie w klasie ekonomicznej, panowie w klasie biznes.

Polskie pi趾arki, fot.: Jakub Orzechowski/Agencja Gazeta


„Jestem harda i tak jestem odbierana”
Kobiety coraz g這郾iej m闚i o niezadowoleniu, walcz o swoje, nie godz si na nier闚no軼i. Justyna Kowalczyk, kt鏎a w biegach narciarskich osi庵n窸a wszystko, jest sztandarowym przyk豉dem takiej postawy. 疾by by traktowan powa積ie i profesjonalnie, zbudowa豉 wok馧 siebie wysoki mur, przez kt鏎y nikt ju nawet nie pr鏏owa przeskakiwa. Kowalczyk uzna豉, 瞠 je郵i b璠zie harda i tak b璠zie odbierana, to nikt nie o鄉ieli si przekracza wyznaczonych przez ni granic. Jej ogromne sukcesy sportowe pozwoli造 zaj望 szczyt w biegach narciarskich, a twardy charakter zdoby szacunek publiczno軼i, sponsor闚 i zwi您kowc闚. Kowalczyk przetar豉 szlak innym sportsmenkom, kt鏎e tak瞠 chc by traktowane na serio i nie dostawa 鄉iesznych stawek. Bo tak jak Justyna Kowalczyk i sportowcy-m篹czy幡i 330 dni w roku sp璠zaj poza domem, przez 18 lat nie chodz do kina, przegapiaj 郵uby znajomych, chrzciny, rocznice, urodziny. S perfekcyjnie pracuj帷ymi maszynami, kt鏎e codziennie przekraczaj w豉sne ograniczenia.

Podobno kobiecy sport jest mniej widowiskowy ni m瘰ki, mniej w nim rywalizacji i emocji, a przez to pieni璠zy. Je郵i liczy si jednak efektywno嗆 sportu (strzelone gole, wygrane sety, pobite rekordy), to nikt nie m闚i, 瞠 nie mo積a jej osi庵n望 w inny ni m瘰ki spos鏏. A jak pokazuj mecze pi趾arskie kobiet – emocji w nich nie brakuje.

„Mam wra瞠nie, 瞠 zawsze bardzo du穎 od siebie wymaga豉m – dzisiaj wydaje mi si, 瞠 ca趾iem niepotrzebnie”

Anna Dziewit-Meller sama wydepta豉 sobie wszystkie zawodowe 軼ie磬i. I wci捫 zadziwia j, 瞠 Ania z Chorzowa napisa豉 kilka ksi捫ek, a jej felietony co tydzie ukazuj si w „Tygodniku Powszechnym”.


Z moimi kole瘸nkami m闚imy czasami.: „Jak dorosn, to chc by jak...”. Jaka chcesz by, jak ju doro郾iesz?

Wrzuci豉m niedawno na Instagram zdj璚ie mojej agentki literackiej Gabrieli Niedzielskiej, z kt鏎 pracuj od lat. Gabriela jest naprawd niezwyk陰 osob. Na zdj璚iu wida j, jak siedzi u鄉iechni皻a w jednej z 堯dzkich kawiarni. Ma kr鏒ko 軼i皻e siwe w這sy, zawsze 鈍ietnie si ubiera, jest bardzo eleganck, 篤aw kobiet, kt鏎a mimo r騜nych problem闚 ze zdrowiem wynikaj帷ych w oczywisty spos鏏 u ka盥ego cz這wieka z peselu, prawie codziennie p造wa na basenie, jest aktywna fizycznie i intelektualnie. Pod jej skrzyd豉mi siedzi sobie wygodnie wielu polskich autor闚, ciesz帷 si - jak ja - z jej obecno軼i w naszym 篡ciu zawodowym. Jej si豉 篡ciowa, pomys na siebie, konsekwencja i dojrza這嗆 bardzo mi imponuj, wi璚 my郵, 瞠 jak b璠 ju doros豉, to chc by taka jak Gabriela - 鈍iadoma swojej dojrza這軼i i p造n帷ej z niej si造.

A jest dekada w 篡ciu, kt鏎ej wygl康asz ze szczeg鏊n nadziej?

W moim 篡ciu jest tak, 瞠 im jestem starsza, tym lepiej si ze sob czuj. Z wiekiem, co mo瞠 zabrzmie g鏎nolotnie, objawia si chyba w ko鎍u jaka zbierana na kolejnych etapach m康ro嗆 篡ciowa. Jestem z rodziny d逝gowiecznych, dobrze trzymaj帷ych si kobiet, wi璚 bardzo licz na te dobre geny (鄉iech).

Moja babcia, kt鏎a zmar豉 w zesz造m roku maj帷 90 lat, m闚i豉 mi zawsze, 瞠 obiektywnie gorszy okres ze wzgl璠u na starzenie, zacz掖 si u niej po osiemdziesi徠ce, wygl康a wi璚 na to, 瞠 mam jeszcze sporo czasu na dobre 篡cie.

Gdyby spotka豉 dzisiaj siebie dwudziestoletni, to my郵isz, 瞠 obydwie by造by軼ie z siebie wzajemnie zadowolone?

Na pewno mia豉bym dla tej dwudziestoletniej dziewczyny bardzo du穎 czu這軼i, bo wydaje mi si, 瞠 w m這do軼i by豉m dla siebie bardzo surowa. By ze mnie taki niesprawiedliwy s璠zia i brutalny krytyk. Ta wewn皻rzna krytyka za dotyczy豉 prawie wszystkiego. Mam wra瞠nie, 瞠 zawsze bardzo du穎 od siebie wymaga豉m – dzisiaj wydaje mi si, 瞠 ca趾iem niepotrzebnie. Nie trzeba by這 a tak mocno trzyma si za gard這, wiele rzeczy by si i tak uda這. A mo瞠 by si nie uda這, a to te nie musia這by wcale oznacza katastrofy. Surowo ocenia豉m swoje wybory, 篡cie, wygl康. Co jest w sumie 鄉ieszne, gdy pomy郵, ile pi瘯na zawartego jest w samej idei m這dzie鎍zo軼i. Wtedy jednak tak nie my郵a豉m. Mia豉bym wi璚 do m這dszej siebie pro軸, 瞠by by豉 dla siebie lepsza, milsza, bardziej wyrozumia豉.

Jak wiele rzeczy sama ze sob przepracowa豉?

Du穎. To, o czym powiedzia豉m przed chwil r闚nie wynika ze zmian, jakie we mnie zasz造. Ze wzgl璠u na do鈍iadczenia 篡ciowe i mijaj帷y czas nabiera si dystansu do wielu spraw, widzi si niedorzeczno嗆 stara, kt鏎e si podejmowa這, kiedy by這 si m這dszym.

Co masz konkretnie na my郵i?

Na przyk豉d to, 瞠 przeformu這wuj si tzw. wielkie cele 篡ciowe. Na przyk豉d, co to znaczy zrobi karier, by albo nie by „kim”? Ja na przyk豉d bardzo mocno na przestrzeni lat zmieni豉m m鎩 stosunek do swojego cia豉. Uzna豉m w ko鎍u oficjalnie, 瞠 si sk豉dam r闚nie z niego, bo przez wiele lat by豉m kompletnie rozdzielona na dwie sfery – cielesn i intelektualn. Ta cielesna za by豉 jakby niewa積a, wi璚 mocno eksploatowana. Du穎 pracowa豉m, 幢e si od篡wia豉m, nie spa豉m, gdy powinnam, wyczerpywa豉m ograniczone przecie zapasy si w zbyt intensywny spos鏏.

Sygna造 id帷e z cia豉 albo nie by造 odczytywane, albo by造 t豉mszone. A teraz ju wiem po prostu, 瞠 nie da si 篡 na bardzo wysokich obrotach, nie dbaj帷 o cia這. Wiek, ci捫e – to powoduje, 瞠 trzeba si ze sob sam po陰czy.

Za tym oddzieleniem cielesno軼i od intelektu sta這 to, 瞠 jeste atrakcyjn kobiet?

W sferze, w kt鏎ej pracuj, czyli w literaturze, uroda nie jest, jak wiesz, przesadnie ceniona, ani 陰czona z atrybutami intelektualnymi, tak jakby to, jak si wygl康a naprawd mia這 jakiekolwiek znaczenie dla tego, jak si pracuje.

Pami皻am, jak jeden z moich wydawc闚 zasugerowa, 瞠 na ok豉dk ksi捫ki powinnam zrobi zdj璚ie, na kt鏎ym wygl康am nieatrakcyjnie, bo to b璠zie lepiej dla ksi捫ki, zostanie potraktowana przychylniej. Wtedy najwyra幡iej wierzy豉m w destrukcyjn moc blond w這s闚 na ok豉dce, bo przyzna豉m mu racj, a dzisiaj bym si nie zgodzi豉 na taki pomys, cho wiem, 瞠 chcia dobrze.

Ale to jest stawianie spraw na g這wie. Je郵i kto ma problem z wygl康em osoby pisz帷ej, to chyba po prostu ma du篡 problem. Z tym 瞠 to nie jest m鎩 problem.

Anna Dziewit-Meller, fot.: Archiwum prywatne


Robi豉 kilka rzeczy, po drodze przekwalifikuj帷 si z dziennikarki, na dziennikark telewizyjn, p騧niej na pisark. Czy na poszczeg鏊nych etapach odkleja造 si od ciebie 豉tki, zdobywa豉 wi璚ej szacunku, pos逝chu?

Obiektywnie 鈍iat pozosta taki sam, nadal s osoby, kt鏎e z jakich powod闚 b璠 pisa o mnie r騜ne nieprzyjemne z mojego punktu widzenia rzeczy, albo takie, kt鏎e bardzo nie lubi efekt闚 mojej pracy, albo takie, kt鏎e po prostu 篡wi do mnie czyst ludzk niech耩, jak i ja 篡wi do niekt鏎ych. Tyle 瞠 ja mam ju do tych zda wyg豉szanych na m鎩 temat zupe軟ie inny stosunek. Kiedy si tym przejmowa豉m, zale瘸這 mi na tym, by mnie akceptowano i chwalono, teraz ju zupe軟ie nie. Nie z cudzych s堯w i嗆 powinno poczucie w豉snej warto軼i. Ja si nawet ciesz, 瞠 nie musz w ko鎍u by dla wszystkich mi豉, bo kiedy tak mi si w豉郾ie wydawa這, 瞠 musz, to mnie pokochaj (鄉iech).
Wybra豉m zaw鏚, w kt鏎ym ca造 czas jest si ocenianym. Trzeba si pogodzi ze z造mi recenzjami, ludzk niech璚i, zazdro軼i, plotkami, bezinteresown z這郵iwo軼i i zrozumie, 瞠 one mog wynika z r騜nych powod闚, z kt鏎ych wiele nie ma nic wsp鏊nego ze mn tak, jaka jestem naprawd. Wa積e wi璚, 瞠by nie bra sobie tego do serca. W sumie - c騜 mnie to wszystko obchodzi?

Mia豉/masz poczucie, 瞠 mo瞠sz wszystko?

Od pewnego momentu mam poczucie, 瞠 mog ca趾iem du穎. Jestem dziewczynk ze 奸御ka, kt鏎a do Warszawy przyjecha豉 na ostatnim roku studi闚 w Krakowie. Pierwsz prac dosta豉m, bo posz豉m do redakcji „Gazety Krakowskiej” i zapyta豉m, czy nie potrzeba im aby osoby do pomocy. P騧niej trafi豉m do krakowskiego oddzia逝 „Gazety Wyborczej”, gdzie usilnie chcia豉m si czego nauczy, cho 闚czesny naczelny Seweryn Blumsztajn traktowa mnie - w闚czas mo瞠 20 letni - jak bardzo natr皻n much. Ale jako posz這, upar豉m si i nie da豉m za szybko zniech璚i. Nikt mnie nie zna, sama sobie wydepta豉m 軼ie磬i i sama sobie poradzi豉m.

Co ci w tym najbardziej pomog這?

Jestem ca趾iem pracowit osob, a to dla potencjalnego pracodawcy zaleta, naprawd lubi to, co robi i zawsze lubi豉m. Mia豉m wielk ochot pracowa jako dziennikarka, bardzo chcia豉m pisa – to by這 zawsze moje wielkie marzenie. I konsekwentnie w tym kierunku sz豉m. Z tym 瞠 wtedy, gdy koledzy z roku szli na piwo, ja sz豉m po zaj璚iach do redakcji. Kwestia wyboru. Uwa瘸m, 瞠 dla mnie to by dobry wyb鏎.

Bardzo zapad mi w pami耩 tw鎩 pierwszy felieton dla „Tygodnika Powszechnego”, w kt鏎ym pisa豉, 瞠 na propozycj ze strony tego nobliwego tytu逝 zareagowa豉, jak wiele kobiet. 疾 si nie nadajesz, 瞠 nie dasz rady, 瞠 to nie licuje.

Ten tekst, kt鏎y nazywa si „W pu豉pce kompetencji”, dotyczy powszechnego u kobiet poczucia niewystarczaj帷ych kompetencji do robienia r騜nych wa積ych rzeczy. Przez niemal dwa miesi帷e po tym jak dosta豉m propozycj pisania dla „Tygodnika”, nosi豉m si z decyzj, czy to w og鏊e wypada, 瞠by taka zwyk豉 Ania z Chorzowa zajmowa豉 swoimi przemy郵eniami bezcenne miejsce na 豉mach. I o tym w豉郾ie napisa豉m ten pami皻ny pierwszy felieton.

Okaza這 si, 瞠 tekst zawiesi serwery w „Tygodniku”, bo tak wiele os鏏 zechcia這 go udost瘼ni. Nagle wiele kobiet, kt鏎e go czyta這, tak瞠 takich, kt鏎e ja podziwiam, kt鏎ym zazdroszcz talent闚 i sukces闚, przyzna這, 瞠 si z moimi s這wami uto窺amiaj – 瞠 te wiecznie usuwaj si w cie i robi miejsce dla koleg闚, 瞠 kwestionuj swoje umiej皻no軼i. Sta豉m si zak豉dniczk tego pierwszego felietonu, bo mi teraz nie wypada powiedzie, 瞠 nie czuj si kompetentna. Zreszt - przecie czuj si kompetentna. Ta zbiorowa reakcja da豉 mi bardzo du穎.

Twoje teksty w „Tygodniku Powszechnym” w og鏊e si wyr騜niaj. Przede wszystkim normalno軼i.

Mam nadziej, 瞠 to jest taki g這s umiarkowania, ale wynikaj帷ego przede wszystkim z zakwestionowania pewnych utartych a wygodnych schemat闚, my郵enia, kt鏎ego tak strasznie du穎 widz wok馧. Ciesz si, 瞠 zdecydowa豉m si na pisanie do „Tygodnika Powszechnego”. Zaraz stuknie mi trzeci rok tego pisania. To jest 鈍ietna intelektualna przygoda, rado嗆 i dobra decyzja.

Coraz wi璚ej jest buntu przeciwko m篹czyznom m闚i帷ym mentorskim tonem i upajaj帷ym si swoim g這sem, co cz窷ciowo ma wp造w na to, 瞠 kobiety w徠pi we w豉sne si造.

Strategie uniewa積iania g這su kobiet s powszechnie znane. Tu od razu pozdrawiam wszystkim komentuj帷ych pod tekstem, kt鏎zy zamierzaj je zastosowa i m闚i wam - na mnie to ju nie dzia豉. Powiedzie kobiecie, 瞠 jest brzydka, g逝pia, stara, ma za ma貫 cycki, albo przeciwnie - zbyt wielkie, wi璚 nie ma kompetencji, 瞠by zabiera publicznie g這s, wszelkie o鄉ieszanie – znamy to doskonale i mam nadziej, 瞠 nie musimy si tym ju przejmowa. Szkoda waszego czasu. Zacz掖 si proces, kt鏎ego nie da si zatrzyma, masa krytyczna pewnej z這軼i, mo瞠 nawet furii kobiet zosta豉 przekroczona. Nie wydaje mi si, 瞠by nasze c鏎ki musia造 kolejny raz wywa瘸 drzwi, kt鏎e my wywa篡my. Czuj zmian.

Tw鎩 tata jest post瘼owy?

Tak. Ja jestem z do嗆 matriarchalnego domu, w kt鏎ym tata liczne kluczowe kwestie pozostawi kobietom. Kwestionowa oczywi軼ie r騜ne moje wybory, jak to ojciec, ale to nigdy nie by這 z pozycji p販i. By豉m po prostu jego dzieckiem, moja p貫 nie mia豉 chyba wi瘯szego znaczenia, bo m鎩 brat by traktowany dok豉dnie tak samo, jak ja.

Anna Dziewit-Meller, fot.: Archiwum prywatne


Jak to, co sama prze篡豉, czego do鈍iadczy豉, co przepracowa豉 jako dziewczynka, dziewczyna i kobieta przek豉da si na twoj c鏎k?

To si oka瞠, bo ona ma dopiero pi耩 lat. Urodzi豉 si jako wyrazista osobowo嗆, od pierwszych chwil wiedzia豉m, 瞠 nie mam do czynienia z bia陰 kartk, kt鏎 ja sobie teraz elegancko po swojemu zapisz, bo od razu dawa豉 zna, czego chce, a czego na pewno nie chce.
Jestem matk, kt鏎a stara si pracowa nad sob w tej roli, uczy si, przyznawa do b喚d闚 i wyci庵a z nich wnioski. Na pewno jednak mam - jak wszyscy - zakodowane w sobie r騜ne zachowania, kt鏎e nie s dobre, te r騜ne strategie rodzicielskie, kt鏎ych wola豉bym unikn望. Warto zatem w por zda sobie z nich spraw i z nimi walczy. Wiem dobrze, 瞠 rodzicielskie gl璠zenie musi by sp鎩ne z rodzicielskim zachowaniem. Bo dzieci widz nasz hipokryzj i ch皻nie tropi ka盥 niesp鎩no嗆, ka盥y rozd德i瘯 pomi璠zy tym, co im m闚imy, a tym, jak sami 篡jemy.

Na pewno chcia豉bym, jak ka盥y rodzic, 瞠by moje dzieci mia造 豉twiej. I 瞠by nie czu造 si w 瘸den spos鏏 ograniczeni tym, 瞠 spo貫cze雟two narzuca im jakie role do spe軟ienia, role, poza kt鏎ymi nie ma zbawienia (鄉iech).

Zw豉szcza, 瞠 ch這pcy te s potwornie zakleszczeni w stereotypach, a moim zdaniem ma這 jest teraz miejsca w publicznym dyskursie na rozmowy o wspieraniu ch這pc闚 w ich stabilnym emocjonalnie rozwoju. To pewnie wynika z tego, 瞠 wci捫 wi璚ej jest do zrobienia w kwestii dziewczynek, po wiekach ca趾owitego uprzedmiotowienia kobiet, z kt鏎ego mam wra瞠nie - wielu ludzi nadal nie zda這 sobie sprawy. Ale chcia豉bym, 瞠by ch這pcy mogli by na przyk豉d wra磧iwymi lud幟i, a o to wci捫 trudno w 鈍iecie, w kt鏎ym rz康z stereotypy na temat p販i. Bo moim zdaniem feminizm jest i o ch這pcach, i o dziewczynkach, jest po prostu o r闚no軼i ludzi. R騜ni, ale r闚ni.

Kosmos (jest) dla wszystkich dziewczynek

Dwumiesi璚znik „Kosmos dla dziewczynek” w豉郾ie sko鎍zy dwa lata – do kupienia jest trzynasty, „najbardziej niegrzeczny ze wszystkich”, numer tego niezwyk貫go czasopisma. Magazyn dla 7-11-latek stworzy造 kobiety, kt鏎e co prawda nie wszystkie s matkami, ale za to ka盥a z nich by豉 dziewczynk.


Inny ni wszystkie

Wystarczy p鎩嗆 do pierwszego lepszego kiosku i przyjrze si ofercie czasopism skierowanych do dziewczynek. I wcale nie chodzi o to, 瞠by je warto軼iowa czy krytykowa ich zawarto嗆. Problem stanowi brak alternatywy i r騜norodno軼i. Magazyn „Kosmos” jest jak jednoro瞠c – jest kontrpropozycj i wzbogaca przekaz kierowany do dziewczynek.

A wszystko zacz窸o si od ameryka雟kiego pisma „Kazoo”, stworzonego przez dziennikark Erin Bried dla jej c鏎ki. Z czasem pomys Erin si rozr鏀, a aktywno嗆 wok馧 kwartalnika sta豉 si g堯wnym zaj璚iem kobiety. Dla Bried wa積e by這, 瞠by publikowane w „Kazoo” teksty by造 najwy窺zej jako軼i, ich bohaterki inspirowa造 i wzmacnia造 czytelniczki w wieku 5-12 lat. Celem Bried jest tak瞠 wychowanie pokolenia kobiet, kt鏎e wreszcie sprawi, 瞠 Amerykanki b璠 na zasadach r闚no軼i reprezentowane w kongresie (77 procent kongresmen闚 to m篹czy幡i), w鈔鏚 artyst闚 sztuki wsp馧czesnej, nominowanych do Oscara tw鏎c闚 filmowych czy in篡nier闚.

To przyk豉d Erin Bried i „Kazoo” zainspirowa do powstania naszego rodzimego „Kosmosu dla dziewczynek”. Powstanie dwumiesi璚znika poprzedzi這 g喚bokie przekonanie, 瞠 takie czasopismo jest potrzebne tak瞠 w Polsce. P騧niej by豉 stuosobowa grupa na Facebooku i pierwsze spotkanie trzydziestu ch皻nych do wsp馧tworzenia pisma os鏏. Powoli z szereg闚 pa pracuj帷ych nad koncepcj i tematami do pierwszego numeru, wykrusza造 si kolejne osoby, a ostatecznie zosta這 14 kobiet.

Tych najwytrwalszych i gotowych do po鈍i璚e. Bo przy „Kosmosie” pracowa造 dodatkowo, po pracy, na zasadzie wolontariatu. Kiedy wszystko by這 gotowe – teksty napisane, ilustracje namalowane, makiety gazety przygotowane, nale瘸這 zebra 鈔odki na druk dw鏂h pierwszych numer闚. I tutaj za這篡cielki pisma (i dzia豉j帷ej przy niej fundacji oraz think tanku) wspar豉 publiczna zbi鏎ka. Jej sukces (w ci庵u czterech dni zebrano prawie po這w z potrzebnej kwoty 93 tysi璚y z) utwierdzi pomys這dawczynie tytu逝 w przekonaniu, 瞠 idea jest s逝szna, a pismo ma racj bytu.

Kosmos, fot.: Materia造 prasowe


Przede wszystkim wparcie

Teraz przy „Kosmosie dla dziewczynek” wci捫 pracuje 14 kobiet wyspecjalizowanych w r騜nych dziedzinach – od redaktor naczelnej i redaktorki przez graficzk po zbieraczk funduszy i specjalistk od social medi闚. Fundacji zale篡 na tym, 瞠by pomaga dziewczynkom w rozwoju umiej皻no軼i z r騜norodnych obszar闚 篡cia, wzmacnia w nich zaufanie dla w豉snych kompetencji, wspiera wiar w prawo do realizacji marze i kszta速owa 鈔odowisko wolne od ograniczaj帷ych stereotyp闚.

Tw鏎czynie „Kosmosu dla dziewczynek” pragn, 瞠by dziewczynki dorasta造 w poczuciu pewno軼i siebie i swojej sprawczo軼i. 疾by mia造 odwag rozwija swoje zainteresowania i stawia czo豉 wyzwaniom. Celem tw鏎czy dwumiesi璚znika jest tak瞠 walka ze szkodliwymi stereotypami dotycz帷ymi wygl康u. Chc przekonywa, 瞠 nie ma jednego s逝sznego wzorca cia豉 i urody, a liczy si zdrowie, sprawno嗆, si豉 i 鈍iadomo嗆 cia豉. W 鈍iecie „Kosmosu dla dziewczynek” dziewczynki mog by sob – jakiekolwiek chc by.

Kosmos, fot.: Materia造 prasowe


Druk zamiast pikseli

Ameryka雟ki „Kazoo” wydawany jest na papierze, „Kosmos dla dziewczynek” tak瞠 jest pismem drukowanym. To celowy zabieg - papier ma odci庵n望 od tablet闚, ale tak瞠 pozwoli na rysowanie w magazynie, rozwi您ywanie zada, przechodzenie labirynt闚.

Pismo jest warto軼i sam w sobie, ale nie tylko. Historia jego powstania, czyli oddolna inicjatywa, konsekwencja tw鏎czy tak瞠 zas逝guj na ogromne uznanie. Dwa lata funkcjonowania magazynu to najlepszy dow鏚 na to, jak wiara w s逝szno嗆 pomys逝, konsekwencja i wsp馧praca kobiet potrafi zaowocowa. Na docenienie zas逝guje tak瞠 misyjno嗆 pomys逝 i ideowo嗆 jego tw鏎czy. Bo pismo jest tu pretekstem, a celem dobro i przysz這嗆 dziewczynek.

„Pomagam innym z czystego egoizmu”. Paradoks? Absurd?

Janina Ochojska i Anna Dymna anga簑j si totalnie. I na dodatek pomagaj osobom, kt鏎ym pom鏂 trudno – bo jedni mieszkaj w regionach obj皻ych kl瘰kami, a drudzy s doros造mi osobami 篡j帷ymi z niepe軟osprawno軼i umys這w, do kt鏎ych ci篹ko dotrze. Na ich pomoc mog jednak liczy.


Je郵i Janina Ochojska mo瞠 zmienia 鈍iat, to ka盥y mo瞠. Dlaczego akurat ona stawiana jest jako przyk豉d osoby o 瞠laznej niez這mno軼i? Poniewa mi璠zy 2013 a 2015 rokiem pomaga豉 w ramach Polskiej Akcji Humanitarnej najbardziej potrzebuj帷ym w 50 syryjskich obozach. Jednocze郾ie ona sama – uosobienie 瞠laznego charakteru - bez pomocy nie by豉 w stanie o w豉snych si豉ch p鎩嗆 nawet do szpitalnej toalety.

Jedna z pi璚iu tysi璚y chorych dzieci

Na to, czym si dzisiaj zajmuje Janina Ochojska, ogromny wp造w mia jej pobyt we Francji w 1984 roku. Wyjazdu do Lyonu nie by這by jednak, gdyby nie dramatyczna choroba w dzieci雟twie, kt鏎a doprowadzi豉 do tego, 瞠 Ochojska prawie od urodzenia 篡je z niepe軟osprawno軼i, a w swoim 篡ciu przesz豉 ponad 45 operacji.

Janina Ochojska, jak prawie pi耩 tysi璚y innych dzieci, zosta豉 dotkni皻a przez epidemi polio. J sam i inne chore dzieci obj皻o kompleksow i specjalistyczn opiek medyczn. Zachorowa豉 w 鏀mym miesi帷u 篡cia i pierwsze osiem miesi璚y przele瘸豉 w tzw. 瞠laznych p逝cach [rodzaj respiratora niezb璠ny, gdy mi窷nie oddechowe s niewydolne – przyp. red.]. Wi瘯szo嗆 dzieci雟twa ma豉 Janina sp璠zi豉 w szpitalach rehabilitacyjnych i sanatoriach. Ochojska chodzi豉 w specjalnych gorsetach, mia豉 usztywnione nogi. J i inne dzieci uczono chodzi, ale tak瞠 upada w kontrolowany spos鏏. Pa雟two przyk豉da這 ogromn wag do tego, 瞠by te dzieci by造 maksymalnie samodzielne i przygotowane do samowystarczalno軼i.

Janina Ochojska, fot.: Jakub W這dek/Agencja Gazeta


Tak nastawiona do 篡cia Ochojska – pomimo niepe軟osprawno軼i - uko鎍zy豉 astronomi i zacz窸a prac w pracowni astrofizyki w Polskiej Akademii Nauk. Jej karier przerwa豉 konieczno嗆 przeprowadzenia operacji kr璕os逝pa. Dzi瘯i pomocy zakonnicy zosta豉 przyj皻a do szpitala we Francji, w kt鏎ym sp璠zi豉 rok i w kt鏎ym zyska豉 瞠lazny kr璕os逝p. Tam te pozna豉 ide pomocy humanitarnej i – chc帷 sp豉ci d逝g wdzi璚zno軼i za uratowanie jej sprawno軼i (bez operacji nie mog豉by chodzi) – zacz窸a dzia豉 jako wolontariuszka w Fundacji EquiLibre. W tym czasie wynajdowa豉 kontakty i organizowa豉 pomoc dla Polski. W 1989 roku pomaga豉 we wsp馧tworzeniu polskiego oddzia逝 fundacji, kt鏎y zorganizowa m.in. konw鎩 polskiej pomocy dla by貫j Jugos豉wii. Od 1994 roku dzia豉 w ramach za這穎nej przez siebie Polskiej Akcji Humanitarnej, w kt鏎ej pe軟i funkcj prezeski.

Dla wielu Ochojska jest symbolem tego, ile mo積a zdzia豉 z inicjatywy jednej osoby. Przez d逝窺zy czas ludzie w og鏊e nie zdawali sobie sprawy z tego, 瞠 Ochojska 篡je z niepe軟osprawno軼i, 瞠 zmaga si musi tak瞠 ze swoim cia貫m i ograniczeniami. O swojej chorobie, dzieci雟twie w szpitalach, operacjach, pierwszy raz opowiedzia豉 w „Gazecie Wyborczej” w 2018 roku. Do tego czasu to jej dokonania j definiowa造. A te s imponuj帷e. W samym tylko 2017 roku Polska Akcja Humanitarna dotar豉 do ponad 800 tysi璚y potrzebuj帷ych, reaguj帷 na kl瘰ki 篡wio這we i kryzysy. PAH rozwija tak瞠 misje w miejscach z brakiem bezpiecze雟twa 篡wno軼iowego, pomaga w tworzeniu rozwi您a systemowych, buduje studnie, bez kt鏎ych nie ma upraw.

Janina Ochojska t逝maczy, 瞠 ludzie s istotami spo貫cznymi, 瞠 nie daliby鄉y rady 篡 bez innych ludzi. Jej zdaniem nasze relacje zbudowane s na wzajemnym zrozumieniu, kt鏎e oznacza pomoc. A pomoc to dla ka盥ego co innego – dla jednego u鄉iech, dla innego 篡wno嗆, dla jeszcze innego wniesienie zakup闚.

Janina Ochojska, fot.: Jakub W這dek/Agencja Gazeta


Pomaganie we krwi

O tym, jak wielki mo瞠 by ma造 gest, wie doskonale Anna Dymna. Aktorka od ponad 16 lat tworzy fundacj „Mimo wszystko”, ale twierdzi, 瞠 pomaganie ma we krwi od urodzenia. Dzi瘯i mamie Anna Dymna wiedzia豉, 瞠 najwa積iejszy jest cz這wiek. Kiedy jej mama widzia豉 na ulicy pijanego cz這wieka, zawsze sprawdza豉, czy nie trzeba mu pom鏂, nigdy nie wzbudza w niej niech璚i, nie odwraca豉 g這wy, nie ignorowa豉 nikogo. Dymna pomaga osobom z niepe軟osprawno軼iami umys這wymi, kt鏎ym pomaga najtrudniej. Jak sama t逝maczy, ludzie wol wspiera chore dzieci, kt鏎e wyzdrowiej i wr鏂 do normalno軼i. Z jej doros造mi podopiecznymi nigdy tak si nie stanie. Dymna ceni ich za prostolinijno嗆, szczero嗆, emocjonalno嗆, sama jest im wdzi璚zna za to, 瞠 przy nich czuje si lepsza. Aktorka zapewnia, 瞠 pomaga im z egoizmu, bo pomaganie im j ucz這wiecza.

Jak na stronie Fundacji t逝maczy psycholo磬a Aurelia Korbiel: Niepe軟osprawni intelektualnie to wyj徠kowi pacjenci. To osoby szczeg鏊nej troski. Aby mogli uczestniczy we wsp鏊nym 篡ciu spo貫cznym, potrzebuj naszej opieki. Ta szczeg鏊na sytuacja ich zdrowia nie oznacza niemo積o軼i rozumienia i nauczenia si czegokolwiek. Ka盥a z os鏏, w zale積o軼i od poziomu rozwoju, posiada w豉sne zasoby intelektualne, pewne zdolno軼i i sprawno軼i, kt鏎e mo積a rozwija, a na pewno podtrzyma.

Anna Dymna na rzecz os鏏 potrzebuj帷ych wsparcia anga穎wa豉 si na d逝go przed za這瞠niem w豉snej fundacji. Dobitnie 鈍iadczy o tym lista nagr鏚 i wyr騜nie, kt鏎e od lat otrzymuje za swoj dzia豉lno嗆 charytatywn. Od wielu lat uczestniczy w projektach organizacji pozarz康owych, m.in.: w kwestach Obywatelskiego Komitetu Ratowania Krakowa, akcjach Wielkiej Orkiestry 安i徠ecznej Pomocy, Stowarzyszenia „Wielkie Serce”, fundacji: „Mam Marzenie”, „Nuta Nadziei”, „Akogo?” i wielu innych. Od 2006 roku jest ambasadorem Stowarzyszenia Debra Polska „Kruchy Dotyk”, skupiaj帷ego osoby cierpi帷e na rzadk chorob genetyczn Epidermolysis Bullosa. W 1999 roku rozpocz窸a wsp馧prac z Fundacj im. Brata Alberta i jej prezesem ks. mgr. Tadeuszem Isakowiczem-Zaleskim, pomagaj帷 m.in. przy realizacjach inscenizacji Teatru „Radwanek”, kt鏎ego aktorami s osoby niepe軟osprawne intelektualnie, mieszka鎍y schroniska w podkrakowskich Radwanowicach. Po鈍i璚aj帷 sw鎩 prywatny czas, re篡seruje i pisze scenariusze do przedstawie „Radwanka”. W 2001 roku by豉 tak瞠 pomys這dawczyni Og鏊nopolskiego Festiwalu Tw鏎czo軼i Teatralno-Muzycznej Os鏏 Niepe軟osprawnych „Albertiana”, kt鏎ego coroczny fina ma miejsce na Du瞠j Scenie Teatru im. J. S這wackiego w Krakowie.

Anna Dymna, fot.: Jakub Porzycki/Agencja Gazeta


Trzy lata temu Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie nada豉 Annie Dymnej najwy窺z godno嗆 akademick - tytu doktora honoris causa. W laudacji zaznaczono, 瞠 tytu doktora honoris causa Dymna otrzymuje g堯wnie za to, 瞠 prac na scenie, w filmie, szkole teatralnej 陰czy z niezwykle skuteczn dzia豉lno軼i na rzecz os鏏 chorych i niepe軟osprawnych.

Dymna i Ochojska wykonuj ogromn prac, wprawiaj帷 w ruch wielk machin pomocy. Na ich tle nasze zadanie ogranicza si w豉軼iwie do minimum – wsparcia ich dzia豉 i pomocy finansowej. Bo ich dzia豉nia nie maj ceny.